Stałem przy ogrodowym stole u Łukasza, kiedy wszystko się posypało. Ciepły lipcowy wieczór, powietrze ciężkie od zapachu grilla i świeżo skoszonej trawy, lampki rozwieszone nad tarasem, a Teresa od rana biegała między kuchnią a ogrodem tak, jakby przygotowywała wesele, a nie zwykłego rodzinnego grilla. Od szóstej rano była na nogach. Najpierw marynowała karkówkę, potem zrobiła dwie sałatki, później ciasto z truskawkami i jeszcze sernik na zimno, bo Karolina kiedyś rzuciła mimochodem, że normalnych kremów już prawie nikt nie je.
Teresa wszystko zapamiętywała, nawet takie rzeczy. Przyjechaliśmy chwilę po siedemnastej naszą srebrną Skodą Octavią. Łukasz stał już przy grillu z piwem w ręku, a Karolina kręciła się po tarasie w tej swojej lnianej sukience i sandałach za pół pensji normalnego człowieka. Wszystko u niej było takie pokazowe, nawet sposób, w jaki się śmiała.
Na początku było spokojnie, naprawdę spokojnie. Zbyszek opowiadał coś o sąsiedzie, któremu ktoś ukradł rower spod bloku. Ewa siedziała obok Teresy i pomagała jej kroić ciasto. Ja piłem domową lemoniadę z miętą, bo prowadziłem, a Łukasz co chwilę dokładał mięso na różd.
I przez moment pomyślałem nawet, że może tym razem będzie normalnie. Teresa usiadła dopiero po dwudziestej. Była zmęczona, widziałem to po niej. Usiadła obok mnie, wygładziła sukienkę na kolanach i pierwszy raz od kilku godzin naprawdę się uśmiechnęła.
No, westchnęła cicho. Teraz mogę chwilę odpocząć. Pamiętam dokładnie ten moment. Świerszcze gdzieś za płotem, muzyka lecąca cicho z głośnika Łukasza, zapach pieczonego mięsa i truskawek.
A potem Karolina wstała. Miała w ręku kieliszek prosecco. Uderzyła delikatnie paznokciem o szkło i wszyscy automatycznie spojrzeli w jej stronę. – Dobra, słuchajcie – powiedziała z uśmiechem.
– Ja tylko chciałam podziękować za dzisiejszy wieczór. Łukasz od razu się wyszczerzył. – Oho, będzie przemowa – rzucił. Karolina roześmiała się lekko, bo naprawdę wszystko było cudowne.
Jedzenie, atmosfera, no po prostu jak w restauracji. Teresa spuściła wzrok. Zawsze źle reagowała na publiczne chwalenie. – I myślę – ciągnęła Karolina – że powinniśmy nagrodzić naszą gosposię od zadań specjalnych.
I wskazała kieliszkiem prosto na Teresę. Przez sekundę nikt się nie odezwał. Potem Łukasz parsknął śmiechem, nie takim nerwowym, tylko normalnym, prawdziwym. – Boże, Karolina – zaśmiał się.
– Ty to masz teksty. Ewa od razu zesztywniała. Teresa przestała się ruszać. Po prostu zamarła.
Widziałem, jak jej dłonie zaciskają się na serwetce, a twarz traci resztki koloru. Ja też nie wiedziałem, co powiedzieć. To słowo, gosposia, zawisło nad stołem jak coś lepkiego i nieznośnego. – Przecież żartuję – dodała Karolina po chwili, ale w jej głosie nie było już tej lekkości.
– No chyba że się pomyliłam. Teresa wstała powoli. Przez chwilę wyglądała, jakby chciała coś powiedzieć, ale w końcu odwróciła się i poszła w stronę kuchni. Łukasz jeszcze próbował się śmiać, ale nikt mu nie wtórował.
Zbyszek patrzył w talerz, Ewa wbiła wzrok w stół, a ja czułem, jak narasta we mnie zimna, ciężka złość. Odłożyłem serwetkę i wstałem. Karolina uniosła brew. – Co, już wychodzisz?
– zapytała słodko. – Teresa, jedziemy do domu – powiedziałem, ignorując Karolinę i patrząc na Łukasza. Ten wzruszył ramionami, jakby to wszystko go nie dotyczyło. Teresa wróciła z kuchni.
Miała czerwone oczy, ale nie płakała. Sztywno skinęła głową i podeszła do wieszaka po kurtkę. Karolina jeszcze coś mówiła, ale już jej nie słuchałem. Wziąłem Teresę pod ramię i wyprowadziłem ją na podjazd.
Do samochodu szliśmy w ciszy. Teresa wsiadła, zapięła pas i patrzyła przed siebie, a ja odpalałem silnik i czułem, jak drży mi ręka na kluczyku. Dopiero gdy wyjechaliśmy na główną drogę, powiedziała cicho:
– Nie musiałeś tego robić. – Musiałem.
– To była ich impreza. Może lepiej, żebym ja…
– Teresa. Jedziemy do domu. Oparła głowę o szybę i zamknęła oczy.
Przez resztę drogi nie odezwaliśmy się ani słowem. Tego wieczoru, gdy wróciliśmy, długo siedzieliśmy w milczeniu w salonie. Teresa zrobiła herbatę, ale nawet jej nie tknęła. Ja udawałem, że przeglądam telewizję, choć myślami wciąż byłem przy tamtym stole.
W końcu odwróciłem się do niej. – To nie pierwszy raz, prawda? Teresa drgnęła. – Co masz na myśli?
– Karolina. Jak ona cię traktuje. Mówiłem ci kiedyś o tym, że przy niej zawsze chowasz głowę w ramiona. – To nie tak.
– A jak? Zawahała się. W końcu powiedziała cicho:
– Ona zawsze taka była. Od samego początku.
Gdy Łukasz po studiach wrócił do domu z długami i dumą większą niż rozum, ja łagodziłam wszystkie wasze waśnie. Karolina bardzo szybko nauczyła się, że może sobie pozwolić na więcej. Nawet sposób, w jaki do mnie mówi, ma w sobie coś protekcjonalnego. Jak do miłej pani z osiedlowego sklepu.
– I nic nigdy nie powiedziałaś? – A co miałam powiedzieć? Ty byś uwierzył? Zatkało mnie.
Bo oboje wiedzieliśmy, że to nieprawda. Ja widziałem wszystko. Widziałem to już od dawna, tylko wmawiałem sobie, że to zwykła rodzinna sprzeczność. Tłumaczyłem sobie, że Łukasz i Karolina mają swoje życie, że młode małżeństwo musi się dotrzeć.
Ale teraz, gdy usłyszałem to słowo, gosposia, coś we mnie pękło. Siedziałem przy stole i czułem, jak wraca do mnie każda jedna sytuacja. Te przyjęcia, na które jeździliśmy do Łukasza i to jak Karolina wydawała polecenia. Jak mówiła do Teresy, żeby podała sól albo przyniosła kolejną butelkę.
Jak jej przerywała, poprawiała przy innych, czasem nawet się z niej śmiała w ten niby łagodny sposób. – A co na to Łukasz? – zapytałem w końcu. Teresa wzruszyła ramionami.
– Łukasz nie widzi. Albo nie chce widzieć. Dla niego Karolina zawsze jest ta kochana, zabawna. Jak mówi coś przykrego, to on to nazywa żartem.
Wstałem i podszedłem do okna. Na dworze zapadał zmrok. Gdzieś na osiedlu zaszczekał pies. W głowie cały czas miałem twarz Teresy przy tamtym stole, ten mały, zawstydzony uśmiech i drżące dłonie.
I nagle zrozumiałem coś bardzo wyraźnie. – Co jest? – zapytała Teresa. – Nic.
Chyba jestem zmęczony. Następnego dnia rano obudziłem się wcześnie. Teresa spała jeszcze, a ja przeszedłem na palcach do kuchni, zaparzyłem kawę i usiadłem przy oknie. Wiedziałem, że muszę coś zrobić, ale nie wiedziałem jeszcze co.
Przez chwilę patrzyłem na swój telefon, a potem wziąłem go do ręki i wybrałem numer, który dawno powinienem był wybrać. – No słucham – odezwał się głos. – Markowi znowu. – To ja.
– A, to ty. Co za niespodzianka. Czemu do mnie dzwonisz o tej porze? Coś się stało?
– Nie wiem. Może. Słuchaj, masz chwilę na rozmowę? Marek był moim starym znajomym z Poznania.
Widywaliśmy się rzadko, zwykle na pogrzebach albo ślubach, ale kiedyś byliśmy sobie bliscy. Wysłuchał mnie cierpliwie, nie zadając zbyt wielu pytań, a potem zapadło milczenie. – No i co – powiedział w końcu. – Chcesz dochodzić prawdy, tak?
– Chyba tak. – To może najpierw powinieneś porozmawiać z Danutą. – Z Danutą? – Z matką Karoliny.
Ona swoje wie. Nawet więcej, niż myślisz. – Skąd ty to wszystko wiesz? – A, słyszałem tam od ludzi.
To małe miasteczko, wszystko się wie. Ale nie chcę mówić za dużo. Sam sobie wyrobisz zdanie. Zapisałem numer Danuty i obiecałem, że się odezwę.
Przez resztę dnia chodziłem nieswój. Teresa wyczuła, że coś się dzieje, ale nie zapytała. Wiedziałem, że sama myśli o tym, co wydarzyło się na tamtym grillu. Gdy usiadłem w salonie, ona w końcu podeszła do drzwi.
– Jadę do Ewy – powiedziała cicho. – Potrzebujesz czegoś? – Nie, nic. Jedź.
Pocałowała mnie w policzek i wyszła. Wiedziałem, że kłamie. Ale pozwoliłem jej odejść, bo sam potrzebowałem czasu i przestrzeni, żeby dowiedzieć się czegoś, co już wisiało nad nami od lat. Następny dzień spędziłem na telefonach.
W końcu zadzwoniłem do Danuty. Nie znałem jej dobrze. była kiedyś żoną ojca Karoliny, a potem znalazła się w tamtej rodzinie. Zgodziła się na spotkanie.
Umówiliśmy się w małym barze za miastem, z dala od wścibskich oczu. Przyszła punktualnie. Starsza, wymizerowana kobieta, zbyt mocny makijaż, zdecydowane ruchy. Usiadła naprzeciwko i powiedziała bez zbędnych wstępów:
– Wiem, po co przyszedłeś.
Tylko nie wiem, czy chcesz usłyszeć prawdę. – Dlatego tu jestem. Kiwnęła głową i zamówiła kawę. Potem oparła łokcie na stole i mówiła.
Mówiła przez długi czas. O tym, że Karolina zawsze chciała być w centrum uwagi, że w ich domu nie liczyło się to, aby być szczęśliwym, tylko aby dobrze wyglądać. Że wmawiała swoim rodzicom, że to ona dba o wszystko, że prowadzi dom, gotuje, pierze, sprząta, a Teresa tylko jej przeszkadza. Że Łukasz nigdy nie stanąłby po stronie matki, bo bał się Karoliny jak dziecko ognia.
– To nie jest tak, jak myślisz – powiedziała Danuta, kręcąc głową. – Oni nie są sobie bliscy. Ona go niszczy każdego dnia. A on udaje, że tego nie widzi.
– To czemu nie odejdzie? – Bo jest słaby. Bo boi się samotności. Bo myśli, że nikt go już nie zechce.
Zapłaciłem rachunek, nie chcąc dłużej słuchać. Wracałem do domu całą drogę w milczeniu. Coś cały czas pchało mnie do tego, aby odwrócić spojrzenie, ale ja już nie chciałem udawać. Ani przed sobą, ani przed Teresą.
Kiedy wszedłem do domu, Teresa siedziała w ogrodzie na ławce. Złota jesień szykowała się wokół nas, ale jej twarz wyglądała tak, jakby ktoś ją postarzał o dziesiątki lat. Usiadłem obok niej. Długo milczeliśmy, zanim odezwałem się ja:
– Musimy porozmawiać.
– Wiem. – Nie o grillu. Chodzi mi o… o nas. Teresa spojrzała na mnie, a potem oparła głowę na moim ramieniu i wyszeptała:
– To wszystko się kiedyś skończy, prawda?
– Musi – powiedziałem. Tej jesieni coś się zmieniło. Zaczęliśmy rozmawiać. O wszystkim.
O latach milczenia. O ranach, które nazbieraliśmy w sobie. O tym, że przez tyle czasu zwalałem wszystko na nią, na charakter, na rodzinę, a sam byłem wygodny i tchórzliwy. Teresa powoli wracała do życia.
Zapisała się do lokalnego klubu książki, zaczęła częściej wychodzić z Ewą. Było nam ze sobą inaczej, znowu tak jak kiedyś, kiedy po raz pierwszy się spotkaliśmy. A potem nadszedł ten dzień. Taki zwykły, bez żadnych zapowiedzi.
Była końcówka października. Wszedłem do domu i zobaczyłem Teresę siedzącą przy stole w kuchni. Trzymała w ręku kopertę. Gruby papier, pieczątka kancelarii, list polecony.
Zbladła. Wyciągnęła do mnie rękę, a w jej oczach było coś, czego nie umiałem nazwać. – Z Poznania – powiedziała cicho. – Od prawnika.
– Od którego prawnika? – Od twojego brata. Tamta decyzja zapadła, zanim jeszcze w pełni zdążyłem o niej pomyśleć. Następnego dnia zadzwoniłem do Łukasza.
Nie usłyszałem już Entuzjazmu w jego głosie, tylko rejestrowałem twarde, wyuczone zdania. Powiedział, że to nie jest najlepszy czas na rozmowy. Powiedział, że Karolina ma problemy w pracy, że to stres. Powiedział, że wszyscy w rodzinie powinni trzymać się razem.
– Ona wyzywa Teresę od gosposi przy twoich gościach, Łukasz. Nie widzisz tego? – Teraz przesadzasz. To był tylko taki tekst, tak sobie żartowała.
– To nie był zwykły tekst. I ty o tym wiesz. – Stary, odbiło ci? Karolina i ja mamy swoje problemy, ale nie ma mowy o żadnym rozwodzie.
Wiem, że ciężko ci to przyjąć, ale to nie twój dom. – To nie to, co myślę. – A co? – To.
Pomyśl, dlaczego oni są tacy pewni. Zapadła cisza. Potem usłyszałem znajomy śmiech w słuchawce, ale tym razem brzmiał sztucznie. – Wpadnijcie do nas w niedzielę – rzucił.
– Porozmawiamy, jak ludzie. Teresa na pewno upiecze to ciasto, co jej Karolina tak chwaliła. – Nie. – Co?
– Właśnie tego nie zrozumiałem, Łukasz. Ona cię wykorzystuje. Ty na to pozwalasz, a ona cię niszczy. I chyba tylko ja to widzę.
– To się nazywa stan faktyczny. A może ty zazdrościsz, co? Masz lepszą chatę, lepsze dzieci, lepsze życie, a on ma tylko jedną Karolinę. Tak jak ty kiedyś chciałeś, tylko że nie ty.
Łzy wreszcie popłynęły po policzkach Teresy. Ja też płakałem. Połączenie się skończyło. Nie miałem już siły na żadne kolejne walki.
Gdy wychodziłem z kuchni, Tae wracał z rozterek, a ona została sama z tą kopertą. Przez następne tygodnie kontakt między nami zrobił się rzadki. Nasi rodzice próbowali interweniować. Matka najpierw dzwoniła do mnie, potem do Teresy.
Potem pojechali z tej drugiej strony. Pod koniec listopada, wyczerpana całością, Teresa przystała na propozycję Ewy, żeby spędzić kilka dni u jej siostry w górach. Zgodziłem się. Pojechaliśmy wtedy do małego pensjonatu niedaleko Ustki.
Teresa szła kilka kroków przede mną, owinięta w szalik, z rękami schowanymi w kieszeniach płaszcza. Spacerowaliśmy ścieżką wzdłuż plaży; morze było o tej porze roku szare i zimne. Nie mówiliśmy nic szczególnego. A jednak coś było inaczej.
Milczenie między nami nie ciążyło tak jak wcześniej. – Wiesz – powiedziała Teresa, zatrzymując się na skarpie – kiedy pierwszy raz tu przyjechaliśmy, to było zaraz po twoim powrocie z wojska. Miałeś dwadzieścia trzy lata. I od razu wiedziałam, że przeżyję z tobą całe życie.
Zaśmiała się cicho, a ja wziąłem ją za rękę. – Ja też to czułem. – To czemu pozwoliłeś, żeby to wszystko nas przerosło? – Bo myślałem, że tak trzeba.
Tak jak Łukasz. Jak każdy, kto jest w rodzinie. Że jak się coś psuje, trzeba udawać, że to nie psuje. Spojrzała na morze.
– A teraz? – A teraz to się skończyło. Nie pytała o to, co mam na myśli. Wiedziała.
Wróciliśmy do chaty późnym wieczorem, ogrzaliśmy się przy kominku i po raz pierwszy od dawna zjedliśmy kolację, przytuleni do siebie, zamiast oglądać telewizję, każde w swoim kącie. Gdy wróciliśmy do domu, było już ciemno. Wieś i nasze podwórko wyglądały inaczej, mimo że wszystko stało tam, gdzie stało. Wszedłem do kuchni.
Teresa włączyła lampę, otworzyła szafkę i wyjęła notes, który zostawiła wcześniej na parapecie. – Koniec – powiedziała cicho. – Skończyłam z tym, że wszystko spada na moją głowę. Już nigdy więcej.
Żadnej roli gosposi, służącej do zapłaty za dobry obiad. Otworzyła notes na pierwszej stronie i przez chwilę coś pisała. Potem wyrwała kartkę, złożyła ją, wsunęła do koperty i zaadresowała pod adresem Łukasza i Karoliny. – Co to jest?
– zapytałem. – Piszę, że nie czuję się już dobrze z tym, jak nas traktują. I że chcę się od tego odsunąć. Ty decydujesz, co z tym zrobić.
Wzięła kopertę, przyłożyła ją do różnych kartek, w końcu wsunęła za obrazek z kwiatami na kredensie. Potem podeszła do stołu, gdzie leżała tamta stara kartka z przepisem na niedzielny obiad, którą kiedyś dostała od matki. Zdjęła magnes, a potem przyczepiła do lodówki nowy. Ten sam stary magnes, który mieliśmy jeszcze z wesela, ale pod nim wisiał karteczek z napisem „czasem trzeba odejść, żeby coś ocalić”.
Następnego dnia do domu wpadła Ewa. Popatrzyła na Teresę, potem na mnie, w końcu uściskała nas oboje. – Dobrze zrobiliście – powiedziała tylko tyle. Tego samego dnia wieczorem Łukasz dzwonił jeszcze kilka razy.
Nie odbierałem. Teresa też nie. Potem przysłał wiadomość: „Co to ma znaczyć? Odpowiedz”.
Odpisałem jedno zdanie: „Ta rodzina już się rozpadła. Zapraszam do wspólnego stołu już po rozwodzie, jeśli przeżyjesz”. Wygłupiłem się, wiem. Ale tak właśnie to wyglądało.
Spokojne słowa kończyły się w jednej chwili. Wiedziałem, że to nie koniec. Że będą jeszcze awantury, pretensje, nauczyciele na studiach i wszystkie te konszachty. Ale tego wieczoru, gdy kładłem głowę na poduszce i słuchałem, jak Teresa układa się obok mnie, czułem, że właśnie ocaliliśmy to, co najważniejsze.
Nas samych. Przez wiele tygodni nie mieliśmy z nimi kontaktu. Z mamą Łukasz próbował rozmawiać, ale ona powtarzała, że to my jesteśmy w błędzie, że nie wypada tak po prostu zrywać rodzinnych więzi. W końcu przyszedł list.
Taki normalny, papierowy list od Łukasza. Rozpoznałem charakter pisma już na kopercie. Teresa siedziała naprzeciwko, patrzyła na mnie, ale nie prosiła, żebym czytał na głos. Przejrzałem go; w środku była krótka notatka, że Karolina trafiła do szpitala.
Że ma problemy z ciśnieniem, że stres w pracy ją zniszczył. Zadzwoniłem do Danuty. – Ona kłamie – powiedziała. – Zawsze kłamie.
To tylko po to, żeby cię z powrotem ściągnąć. – A jeśli tym razem to prawda? Danuta milczała chwilę. – A nawet jeśli – powiedziała w końcu.
– To ty i tak jesteś mu już obcy. Pojechaliśmy do szpitala. Pod salą spotkaliśmy Ewę. Powiedziała, że Łukasz prosił, żeby nie interweniować.
Uścisnęła nas i zapytała, co zamierzamy. – Porozmawiać – powiedziała Teresa cicho. Zapukaliśmy. Łukasz otworzył drzwi.
Wyglądał staro, opadnięty, bez tej dawnej buty. Na nasz widok zbladł. – To wy? – sapnął.
– Musieliśmy z Tobą porozmawiać – powiedziała Teresa. – Ale nie tak jak kiedyś. Tylko tak, jak ludzie. Jak rodzina.
Przez chwilę patrzył to na nią, to na mnie. I w oczach zabłysła mu łza. – Ona nie ma żadnych problemów z ciśnieniem – wykrztusił. – To po to, żeby was z powrotem…
– Wiem – przerwałem mu.
– To po co tutaj przyszliście? Teresa podeszła do niego i wzięła go za rękę. – Bo to nie twoja wina – powiedziała. – I my nie przyszliśmy, żeby ci dogryzać.
Tylko po to, żeby ci powiedzieć, że jeśli kiedykolwiek poczujesz, że jest ci ciężko, masz do nas przyjść. Obiecaj mi. Łukasz spojrzał na jej dłoń, potem na mnie. Przełknął głośno ślinę i skinął głową.
Wtedy Teresa puściła jego rękę, a ja wyciągnąłem swoją. Uścisnęliśmy sobie dłonie jak obcy, którzy dopiero co się poznali, ale to było silniejsze niż niejeden ścisk rodzonego brata. Przez resztę tego krótkiego pobytu w Poznaniu nie odwiedzaliśmy już nikogo. Z matką nie rozmawialiśmy.
Napisali jej krótki list z życzeniami na święta, ale ani ja, ani Teresa nie oczekiwaliśmy odpowiedzi. I nie było jej. Pod koniec stycznia siedziałem w kuchni. Teresa wyszła do Ewy, a ja rozglądałem się po domu.
Wszędzie pełno było wspomnień. Na ścianach, na parapetach, w starych albumach ze zdjęciami, które zostawiliśmy, bo nikt ich nie chciał odebrać. Otworzyłem szufladę, gdzie trzymam różne rzeczy od lat. Na samym dnie, pod arkuszami jakiejś rozliczeniowej korespondencji, leżała tamta koperta z ksero testamentu, którą wsunąłem tam wieki temu.
Wyjąłem ją i otworzyłem. Tekst był stary, nieaktualny, po części nagryzmolony na szybko, po części napisany tak, jakby ktoś go układał latami. Karolina była tam ustawiona jako jedyna spadkobierczyni. Teresa – tylko w pozdrowieniu, na samym końcu, dopisane ołówkiem czyimś pismem.
Od początku wiedziałem. Nawet nie chodziło o to, że to kłamstwo. Chodziło o to, że łączyło ich coś, czego ja, Teresa, cała ta rodzina potrzebowaliśmy, a czego nigdy nie mieliśmy nazwy. Z jednej strony testament.
Z drugiej tak naprawdę całe to małżeństwo oparte na jednym wielkim rozdętym kłamstwie. Rozdętym i bezwstydnym. I wszyscy to widzieli. Wieczorem, o zmierzchu, siedzieliśmy na kanapie.
Teresa oparła głowę na moim ramieniu, a z głośnika sączyła się stara, dobra muzyka, cicha jak oddech. Złapała moją dłoń i długo ją trzymała. Potem powiedziała cicho:
– Wracajmy do listu. – Jakiego?
– No, od Łukasza. tego, który przyszedł jesienią. – Po co? – Bo to jedyny list, który mamy od niego taki prawdziwy.
I chciałabym go zatrzymać. Pomyślałem chwilę. Potem wstałem, poszedłem do biurka i otworzyłem drewnianą szufladę. Pod stosem starych rachunków leżał tamta koperta.
Wyjąłem arkusz papieru i podałem jej. Teresa przycisnęła go do piersi, a potem wstała, podeszła do lodówki i przyszpiliła go magnesem obok starego zdjęcia z naszego ślubu. Wspomnienie tamtych wydarzeń zapadało głęboko. To był najlepszy prezent, jaki mogłem sobie wyobrazić – że to, co dobre, co wciąż w nas na nowo rozkwita, karmi się prawdą, a nie złudzeniami.
I wtedy zrozumiałem coś bardzo prostego. Czasem, aby uratować rodzinę, trzeba z niej zniknąć. A czasem, aby ocalić bliskich, trzeba pozwolić im odejść. Ale ani razu nie żałowałem, że trzymaliśmy się mocno tego, co najważniejsze – siebie nawzajem.
I tak właśnie zostało. Już zawsze.